Τι είναι τα κόμπλεξ;

Κόμπλεξ (αγγλιστί=complex) είναι ο όρος που καθιερώθηκε να χρησιμοποιείται στον καθημερινό λόγο για να αποτυπώσει μια σειρά από χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και ψυχικές αντιδράσεις, συχνά μάλιστα με σημαντική ανομοιογένεια μεταξύ τους. Στον επιστημονικό λόγο η λέξη κόμπλεξ αποδίδεται ορθότερα στην ελληνική γλώσσα με τον όρο «σύμπλεγμα». Ως πιο δημοφιλή στην επιστήμη της ψυχολογίας ψυχικά συμπλέγματα καθιερώθηκαν αυτά που πρότεινε η κλασική ψυχανάλυση, όπως το «Οιδιπόδειο σύμπλεγμα» και το «Σύμπλεγμα της Ηλέκτρας». Σε μια προσπάθεια απλουστευμένης διατύπωσης των προηγούμενων συμπλεγμάτων, το «οιδιπόδειο σύμπλεγμα» αναφέρεται στην τάση του αγοριού να προσκολληθεί στη μητέρα του ενώ το «σύμπλεγμα της Ηλέκτρας» αναφέρεται στην τάση του κοριτσιού να προσκολληθεί στον πατέρα του.

Οι επιθυμίες είναι ό,τι πιο κοινό μας συνδέει με τα υπόλοιπα θηλαστικά και ο έλεγχος τους είναι αυτό που μας διαφοροποιεί από αυτά και μας εξανθρωπίζει.

Όταν οι επιθυμίες δεν εκδηλώνονται σε άμεση συνάρτηση με μια διαδικασία εγκράτειας, τότε υπάρχει ο κίνδυνος να ταυτιστούν πλήρως με τα ένστικτα και τις ορμές, τις τάσεις δηλαδή για αχαλίνωτη ικανοποίηση αρχέγονων επιθυμιών και αναγκών που συνδέονται κυρίως με την επιβίωση, την επιθετικότητα, και την ηδονή. Οι προσπάθειες για ικανοποίηση των ενστικτωδών αναγκών και επιθυμιών –οι ορμές όπως καθιερώθηκε να λέγονται- φέρνουν συνήθως το άτομο αντιμέτωπο με τις αναστολές του. Οι αναστολές είναι το αποστάλαγμα μια μακρόχρονης διαδικασίας που ξεκινά με τη γέννηση και φθάνει έως και την ενηλικίωση και συμπυκνώνει όλους εκείνους τους παράγοντες που επιδρούν ανασχετικά στην ικανοποίηση των ορμών.

Η γένεση του συναισθήματος της ντροπής εξαρτάται από την κοινωνία στην οποία μεγαλώνει κανείς. Διαφορετικές κοινωνίες ευνοούν τη γένεση διαφορετικών μορφών ντροπής. Πρόκειται για ένα συναίσθημα οικείο σε όλους μας, το οποίο και πρωτοεμφανίζεται στα παιδικά χρόνια της ζωής μας και συχνά συνοδεύεται από το συναίσθημα της ενοχής.

 

Αν ανατρέξουμε στις αναμνήσεις μας όλοι θα ανακαλέσουμε στιγμές κάτω από τις οποίες βιώσαμε το συναίσθημα της ντροπής: «ήθελα να ανοίξει η γη να με καταπιεί» «να χαθώ από προσώπου γης» λέμε. Συχνά επιθυμήσαμε να διαγράψουμε τη ντροπή από το συναισθηματικό μας ρεπερτόριο και παλέψαμε να απαλλαγούμε από την  οδυνηρή αίσθηση που μας προκαλεί και από τις περιοριστικές επιδράσεις που ασκεί στη συμπεριφορά μας. Τα βιώματα της ντροπής συνήθως πληγώνουν το ναρκισσισμό μας, στοχεύουν την αυτοεικόνα μας, ενώ κάτω από ορισμένες περιστάσεις πλήττουν καίρια την αυτοπεποίθησή μας. Γι’ αυτούς τους λόγους βιώνουμε συχνά την ντροπή ως ένα ανυπόφορο και αβάσταχτο συναίσθημα.

 

Οι κρίσεις πανικού σχετίζονται με την παρουσία έντονου άγχους, το οποίο παίρνει τη μορφή μια σειράς σωματικών και ψυχικών εκδηλώσεων. Τα συμπτώματα των κρίσεων πανικού εμφανίζονται απρόσμενα και κορυφώνονται μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα δημιουργώντας την αίσθηση στο άτομο που τα βιώνει ότι κινδυνεύει η υγεία του ακόμη και η ζωή του.

Τα κύρια σωματικά συμπτώματα που συνήθως εμφανίζονται είναι η ταχυκαρδία, το αίσθημα του πνιγμού, ο πόνος στο στήθος, οι τάσεις λιποθυμίας, η περιστροφική ζάλη, η εφίδρωση, η κόπωση, η αδυναμία κ.α. Τα συμπτώματα αυτά όταν προσβάλλουν το άτομο, συνοδεύονται από έντονο φόβο και την ανησυχία ότι κάτι πολύ σοβαρό συμβαίνει.